گابريل گورکيان

گــابــريل گـــوركيان
پس از آغاز قتل عام سال 1894 ارامنه توسط دولت وقت تركيه ، خانواده گابريل گوركيان تصميم به مهاجرت به غرب را گرفت و گابريل در يك توقف كوتاه در شهر استانبول در 21 نوامبر1900 ميلادي متولد شد. ازآنجا كه مسافرت با وجود تولد فرزند جديد سخت مي نمود ، خانواده راهي تهران شد. طولي نيانجاميد كه پدر وي بعنوان جواهرشناس در دربار مظفرالدين شاه به استخدام درآمد و خانواده گوركيان مليت ايراني را براي خود انتخاب كرد.



گابريل در ده سالگي بعدازطي دوره ابتدائي در تهران جهت ادامه تحصيل به كالجي خصوصي در وين فرستاده شد. وي علاقه اي وافربه موسيقي داشت ودر اتريش به يادگيري ويولون روي آورد. ولي خيلي زود به اين نتيجه رسيد كه استعداد لازم براي اينكه يك ويولونيست حرفه اي شود را ندارد. پس با تشــويق خانواده به تحصيــل در رشـته معماري مشغول شد. او در سال 1915 در (( مدرســه معماري آكــادمي هنرهاي كاربردي وين )) ثبت نام كرد. اين مدرسه با (( آتليه دكوراسيون )) ژوزف هوفمان ارتباطي تنگاتنگ داشت .



گوركيان پس از دريافت ديپلم در15 ژانويه 1921 ميلادي و بعد از سفر به چند كشور اروپايي بمنظور مطالعه ، پاريس را براي اقامت و كار برگزيد. در پاريس گابريل با هانري سوواژآشنا شد و كار در دفتر او را شروع كرد. سوواژ به زودي به استعداد گابريل در معماري پي برد و كمك هاي بسياري براي شناساندن اصــول معمــاري مــدرن و كــاربرد تكنيــك هاي جــديــد ساختماني به گابريل كرد. در ضمن، اسباب آشنايي وي باساير معماران به نام فرانسه را فراهم آورد. گوركيان از سال 1922 ميلادي در دفتر (( ماله استيونز)) به كار مشغول شد و سپس به رياست اين دفتر و سرپرستي آتليه معماري آن نائل آمد و بدين ترتيب نام وي در كنار معماران شهير فرانسه قرار گرفت. گوركيان در كنگره هاي سالانه CIAM نيز كه از سال 1928 ميلادي برپا مي شد، فعالانه شركت مي كرد. در اولين كنگره CIAMبه عنوان منشي جلسات بسيار فعال بود و نام او در كنار نام لكوربوزيه و گيديون قرار داشت .



با بالا گرفتن بحران اقتصادي-اجتماعي سال هاي 1930 ميلادي در اروپا گوركيان پس از سال ها دوري به تهران مراجعت كرد. به محض ورود ، جهت طراحي دو ويلا دعوت شد، بعد از او خواسته شد تا رياست دفتر معماري شهرداري تهران را بپذيرد. در طول چهار سال اقامتش در ايران ، با جديت به كار مشغول بود . حدود بيست ساختمان و چند پروژه ناتمام از خود برجاي گذاشت. كارهاي او شباهت بسياري به كارهاي ژوزف هوفمان و ديگر معماران دنباله روي فرهنگ مدرنيست فرانسه داشت. ازجمله كارهاي گوركيان مي توان از كاخ دادگستري ، ساختمان وزارت خارجه ، ساختمان وزارت صنايع ، آمفي تئاتر مدرسه نظام ، باشگاه افسران كه با نظارت آرشيتكت وارطان به اتمام رسيد و نيز ويلاهاي آقايان پناهي ، سياسي ، خسرواني ، ملك اصلاني ، فيروز و نظام مافي در سال هاي تا 1316- 1313را نام برد. هرچند اقامت گوركيان در ايران بسيار كوتاه بود و به علت بيماري همسرش و مشكلات مالي ناچا رشد بارديگر به اروپا سفر كند، وليكن در اين مدت قليل ، اثر شگرفي بر معماري ايراني گذاشت و رنگ و بويي نو بدان بخشيد .



پس از ترك ايران گابريل در انگلستان سكني گزيد ( 1940- 1937 ) و فعاليت هاي خود را از سر گرفت . ديري نپاييد كه عضو افتخاري انستيتوي سلطنتي معماران انگلستان شد و با گروه مشهور MARS و به ويژه دبير اين گروه سيريل سوئيت ارتباط برقرار نمود . در واقع ، اين ارتباط به علت تشابه ديدگاه وي با گروه MARSدر زمينه شهرسازي و معماري حاصل شد. گاهي پيش مي آمد كه پروژه هاي او به موجب نوآوري به كار گرفته شده ، مردود اعلام مي شدند كه طرح بيمارستان سن ژرژ لندن ، شهرداري نيوكاسل ، كاخ دادگستري لاگوس در اين زمره قراردارند.



او در سال 1940 بار ديگر به فرانسه بازگشت و به دليل جنگ در جنوب كشور اقامت گزيد. در سال 1944 پس از آزادي فرانسه به پاريس رفت ودربازسازي فرانسه فعالانه شركت كرد. درسال 1948 به امريكا رفت و تا سال 1969 در آنجا سكونت داشت . گوركيان در اين سال ها به تدرس د ر دانشكده آلاباما و سپس در دانشكده معماري دانشگاه ايلينويز مشغول شد. در طول اقامتش در امريكا د ر رابطه مداوم با تحولات معماري اروپا بود و در مسابقات بي شماري شركت مي كرد. گابريل گوركيان در سال 1970 پس از يك عمر تلاش بي شائبه در حيطه معماري مدرن ، در جنوب فرانسه در گذشت .



گابريل گوركيان ازجمله معماران انگشت شماري بود كه با وجود اقامت بسيار كوتاه مدت خود در ايران تاثيري شايان دراشاعه جنبش معماري مدرن داشته است . او از شهرتي جهاني بهره مند بود.




  
نویسنده : احمد شمالی ; ساعت ۱٢:٥٢ ‎ق.ظ روز پنجشنبه ٢٢ اسفند ،۱۳۸۱